Puste zagony jesienią? Sprawdzone sposoby na zielony dywan poplonu

Gdy jesienią zwalniają się zagony, nie trzeba zostawiać ich pustych do wiosny. Poplon wysiany po zbiorach może szybko osłonić ziemię, pobrać część składników pokarmowych pozostałych po wcześniejszej uprawie i dostarczyć materii organicznej. Najlepszy wybór zależy jednak od tego, ile czasu zostało do chłodów oraz jakie warzywa planujesz posadzić na danym miejscu w następnym sezonie.

Dlaczego warto okryć pusty zagon?

Odsłonięta gleba jest narażona na działanie deszczu i wiatru. Silne opady mogą rozmywać jej powierzchnię i przenosić drobne cząstki ziemi, a wraz z nimi składniki pokarmowe. Żywa okrywa osłabia uderzenia kropel deszczu, natomiast korzenie pomagają utrzymać strukturę gleby. Rośliny pobierają też składniki, które pozostały po zbiorze warzyw. Dzięki temu część azotu, zamiast przemieszczać się w głąb gleby wraz z wodą, zostaje czasowo zatrzymana w ich tkankach.

To nie jest wyłącznie problem dużych pól. Na grządce mechanizmy są podobne, choć skala inna. Po wykopaniu ziemniaków lub zebraniu fasoli zagon może pozostawać odkryty przez jesienne deszcze. Jeśli wysiejesz rośliny okrywowe odpowiednio wcześnie, ich liście i korzenie zaczną chronić powierzchnię ziemi jeszcze przed zimą.

Znaczenie okrywy pokazują dane Eurostatu: zimą 2016 r. ponad jedna trzecia gruntów ornych w Polsce pozostawała bez niej. W całej UE bez roślinności i resztek roślinnych było wówczas 23% gruntów ornych, a międzyplony i rośliny okrywowe zajmowały 8%. Są to dane dotyczące rolnictwa, nie ogrodów przydomowych. Pokazują jednak, dlaczego ograniczanie okresu, w którym ziemia pozostaje odsłonięta, ma sens. Przywołane zestawienie nie podaje dokładnego odsetka dla Polski.

Poplon, międzyplon i zielony nawóz — o co chodzi?

W ogrodzie słowem „poplon” zwykle określa się rośliny wysiane po zbiorze warzyw, zanim na zagon trafi kolejna uprawa. Takie rośliny nazywa się również międzyplonem, ponieważ rosną między dwoma plonami głównymi. Nie muszą być przeznaczone do zbioru.

Cel ich uprawy może być różny. Gdy najważniejsze jest osłonięcie ziemi, liczy się szybki wzrost i równomierne pokrycie zagonu. Jeśli chcesz ograniczyć straty składników pokarmowych, potrzebujesz roślin, które zdążą je pobrać przed zimą. O zielonym nawozie mówi się przede wszystkim wtedy, gdy wyhodowana masa roślinna ma wzbogacić glebę w materię organiczną po zakończeniu uprawy. Jeden poplon może pełnić więcej niż jedną z tych funkcji, ale nie każda roślina robi to równie skutecznie.

Warto też odróżnić żywy poplon od ściółki. Pozostawione na powierzchni zdrowe resztki roślinne lub rozłożony materiał organiczny również osłaniają ziemię. Nie mają jednak rosnących korzeni i nie pobierają składników pokarmowych tak jak żywe rośliny. To użyteczna alternatywa zwłaszcza wtedy, gdy na siew jest już za późno.

Co wysiać na jesienny poplon?

Nie ma jednej mieszanki dobrej na każdy zagon. Przy wyborze sprawdź, co rosło tam wcześniej, co ma rosnąć później i czy rośliny zdążą się rozwinąć w pozostałym okresie wegetacji. Do zastosowań ogrodowych przydają się następujące grupy:

Facelia błękitna może posłużyć do szybkiego okrycia ziemi, jeśli ma dość czasu na wzrost. Jest przydatna tam, gdzie chcesz uniknąć wysiewu kolejnego gatunku blisko spokrewnionego z planowanymi warzywami.
Gorczyca i rzodkiew oleista mogą szybko tworzyć zieloną masę, ale należą do rodziny kapustowatych. Jeśli na tym zagonie planujesz kapustę, brokuł, kalafior lub rzodkiewkę, lepiej rozważyć rośliny z innej rodziny.
Wyka, koniczyna i inne bobowate są wybierane między innymi ze względu na ich zdolność do wiązania azotu we współpracy z bakteriami korzeniowymi. Potrzebują jednak odpowiednich warunków i czasu, by się rozwinąć; bardzo późny siew może nie dać oczekiwanego efektu.
Żyto ozime może utrzymać żywą okrywę także po zimie. To rozwiązanie wymaga zaplanowania wiosennego zakończenia uprawy, zanim zagon będzie potrzebny pod warzywa.

Mieszanka może połączyć różne funkcje, na przykład szybkie okrycie powierzchni z rozwojem zróżnicowanych korzeni. Nie warto jednak dobierać składników przypadkowo. Gatunki różnią się tempem wzrostu, zimotrwałością i terminem zakończenia uprawy. Przy zakupie gotowej mieszanki sprawdź jej skład, a nie tylko nazwę na opakowaniu — szczególnie pod kątem następnej uprawy na zagonie.

Kiedy siać, żeby powstał zielony dywan?

Najważniejsza zasada brzmi: siejąc wcześniej po zbiorze, dajesz poplonowi więcej czasu na okrycie gleby. Sama obecność nasion w ziemi nie chroni zagonu. Rośliny muszą wzejść, wytworzyć liście i korzenie, zanim wzrost wyraźnie spowolni. Dlatego po uprzątnięciu plonu nie warto bez potrzeby odkładać siewu.

Nie ma jednej daty odpowiedniej dla każdego ogrodu. Znaczenie mają pogoda, wilgotność gleby, region, gatunek oraz termin zbioru warzyw. Zagon zwolniony pod koniec lata daje znacznie większe możliwości niż grządka opróżniona późną jesienią. Przed wysiewem spójrz na zalecenia dla wybranych nasion i oceń, czy rośliny mają jeszcze szansę wytworzyć okrywę, a nie jedynie skiełkować.

Przygotowanie zagonu nie musi oznaczać głębokiego przekopywania. Usuń rośliny po zbiorze, wyrównaj powierzchnię i wysiej nasiona zgodnie z zalecaną dla gatunku głębokością i ilością. Zapewnij im kontakt z wilgotną ziemią; jeśli gleba jest sucha i masz możliwość podlewania, nawodnienie może pomóc we wschodach. Zbyt rzadki lub nierównomierny siew pozostawi odkryte miejsca, a sama wysoka roślina nie zastąpi zwartej okrywy całej grządki.

Co zrobić, gdy zagon zwolni się bardzo późno?

Późną jesienią poplon może już nie zdążyć rozwinąć się na tyle, by skutecznie osłonić ziemię przed zimą. W takiej sytuacji rozsądniejszym wyborem bywa pozostawienie odpowiedniej warstwy zdrowych resztek roślinnych lub zastosowanie ściółki. Chodzi o to, by gleba nie pozostawała całkowicie odsłonięta podczas opadów, a nie o wysiew za wszelką cenę. Materiał z roślin wyraźnie porażonych chorobami lepiej usunąć zgodnie z zasadami pielęgnacji danej uprawy, zamiast rozkładać go na grządce.

Jak zakończyć uprawę poplonu przed sadzeniem warzyw?

Sposób postępowania zależy od tego, czy wysiane rośliny przetrwały zimę, jak dużo masy wytworzyły i kiedy potrzebujesz zagonu. Gatunki, których nadziemne części zamierają pod wpływem mrozu, mogą pozostawić warstwę okrywającą powierzchnię gleby. Możesz ją zachować jako ściółkę lub usunąć jej nadmiar w miejscu planowanego siewu.

Poplon ozimy wymaga innego podejścia: wiosną nadal rośnie, więc trzeba odpowiednio wcześnie zahamować jego wzrost, jeśli zagon ma być przeznaczony pod warzywa. Rośliny można ściąć, a pozostałości wykorzystać jako ściółkę albo wymieszać z wierzchnią warstwą gleby. Wybór zależy od sposobu prowadzenia grządki. Po wymieszaniu świeżej masy roślinnej z ziemią warto dać jej czas na rozkład, zamiast od razu wysiewać drobne nasiona wśród nierozłożonych łodyg.

Nie traktuj poplonu jako zamiennika każdego nawożenia. Roślina, która pobiera pozostały w glebie azot, przede wszystkim zatrzymuje go na pewien czas w swojej masie; składnik ten może wrócić do obiegu podczas rozkładu. Bobowate działają inaczej, ponieważ w sprzyjających warunkach mogą wiązać azot z powietrza, ale nie da się na tej podstawie obiecać konkretnej ilości azotu dla następnej uprawy. Jeśli warzywa rosną słabo, potrzeby gleby najlepiej oceniać na podstawie jej stanu, historii nawożenia i wymagań planowanych roślin.

Przy planowaniu wiosny pamiętaj też o płodozmianie. Poplon z rodziny kapustowatych nie jest obojętny dla zagonu, na którym zaraz potem chcesz uprawiać warzywa kapustne. Podobnie ozimy międzyplon, pozostawiony bez planu na wiosnę, może zająć miejsce potrzebne pod wczesny siew. Dobry zielony dywan to taki, który chroni ziemię wtedy, gdy zagon jest pusty, a jednocześnie nie utrudnia rozpoczęcia kolejnej uprawy.

Titulo Blog